Quan niệm vũ trụ của người Mường đã được nhà nghiên cứu Mường nổi tiếng Nguyễn Từ Chi hệ thống thành ba tầng, bốn thế giới. Tầng cao nhất là thế giới của Mường Trời, là nơi trú ngụ của Vua Trời và các phò tá của Vua Trời …

Địa vực cư trú chủ yếu của người Mường ở Hòa Bình là ven các thung lũng hẹp, trên sườn núi đá vôi và bên các dòng suối, bố trí theo hình rẻ quạt. Người Mường vừa làm ruộng vừa làm rẫy, tập quán cư trú của các cư dân trồng lúa nước là định cư. Tuy nhiên, khi mùa màng liên tiếp thất bát và nương rẫy đã bạc màu, một số ít di cư đến vùng khác để sinh sống và đến một thời điểm thích hợp họ lại trở về nơi ở cũ.

Hòa Bình không chỉ là cái nôi của người Việt tiền sử với nền văn hóa Hòa Bình nổi tiếng. Những điều kiện thiên nhiên ưu đãi đã tạo cho mảnh đất này những cảnh sắc thiên nhiên hấp dẫn và kỳ vĩ. Về mặt địa chất, Hòa Bình được coi là vùng đệm giữa một bên là châu thổ Bắc Bộ và một bên là vùng núi non điệp trùng Tây Bắc.

Nam giới Mường thường mặc lồng một đôi áo dài (mặc kép). Áo dài nam giới có hai loại: loại sang may bằng lụa hoặc đoạn màu xanh, màu tím hoặc màu vàng; loại thường may bằng vài bông, màu đen sẫm. Áo dài thường được may dài đến ngang đầu gối, cài khuy lệch về bên sườn phải, hai bên xẻ tà cao tới ngang hông, cổ áo đứng và cứng. Áo dài thường được chú rể và hai phù rể mặc trong lễ cưới.

Các trò chơi dân gian của các dân tộc tỉnh Hòa Bình đa dạng, phong phú các thể loại và do phong tục tập quán cũng như điều kiện kinh tế - xã hội của mỗi dân tộc quy định. Sự đa dạng, phong phú đó làm cho bộ mặt văn hóa của mỗi dân tộc có nét riêng biệt, độc đáo, góp vào bức tranh văn hóa chung cả tỉnh.

Hòa Bình là một tỉnh miền núi đất không rộng, người không đông, diện tích phần lớn là rừng, đồi, núi đá, địa hình hiểm trở. Đồng bào các dân tộc thiểu số ở tình Hòa Bình cư trú thành từng bản theo dòng họ, theo tập quán canh tác, hay theo thói quen sinh hoạt của từng gia tộc.